Burgerschap en zelfsturing

Dossier: Burgerschap en integratie
Laatst bijgewerkt op: 12-09-2016

Om een bijdrage te kunnen leveren aan actief burgerschap en sociale integratie, moeten scholen hun leerlingen vermogen tot zelfsturing bijbrengen.

Sinds februari 2006 zijn scholen wettelijk verplicht een bijdrage te leveren aan actief burgerschap en sociale integratie. Dit past in een bredere beweging om de verbanden in onze samenleving te verstevigen en de fundamenten van onze samenleving nadrukkelijker naar voren te brengen. Denk aan de democratie, grondrechten, participatie en vrijheidsrechten.

Drie domeinen van burgerschap
De SLO beschrijft burgerschapsvorming als een algemene taak voor de school. Hierbij zijn vooral houdingen en vaardigheden van belang. De school wordt gezien als oefenplaats waar leerlingen democratische principes leren toepassen en leren bijdragen aan de kwaliteit van de school. Dat doen ze door verantwoordelijkheden te leren dragen en initiatieven te leren ontplooien. Door actief mee te doen leer je deel van de samenleving te zijn en er een positieve bijdrage aan te leveren. De SLO heeft drie domeinen van burgerschap uitgewerkt, die samen de kern van burgerschap vormen:

  1. democratie: een manier om verschillende opvattingen en belangen bij elkaar te brengen en op vreedzame wijze tot oplossingen te laten komen;
  2. participatie: het tonen van verantwoordelijkheid voor de eigen leefomgeving door er een bijdrage aan te leveren;

  3. identiteit: het eigen waardesysteem van waaruit iemand handelt in de publieke ruimte zoals de school: wat is belangrijk genoeg om energie in te steken, welke idealen heeft iemand?

Positief en actief
Volgens de MBO Raad is het van belang dat mbo-leerlingen verantwoordelijkheid leren nemen voor hun eigen opvattingen en gedrag. Het doel is actief burgerschap en kunnen en willen participeren in de samenleving en daarbij zelfstandig en verantwoord te kunnen handelen. Alle zeven geformuleerde kerntaken in het document Leren, Loopbaan en Burgerschap veronderstellen het vermogen tot zelfsturing, het kunnen reflecteren op contact en het handelen vanuit een positieve grondhouding. In een school, die voor leerlingen functioneert als oefenplaats in actief burgerschap, dienen leraren te werken die het goede voorbeeld geven en die doelgericht, bewust en methodisch kunnen handelen om de  leerlingen de bouwstenen voor positief en actief burgerschap aan te leren en in hun handelen te integreren .

Zelfsturing
Om doelgericht, methodisch en bewust te kunnen handelen is zelfsturing een vereiste. Het vierstoelenmodel en vaardigheidskaarten als de LOLL- en COOL-card vormen concrete instrumenten om zelfsturing, zelfreflectie en interpersoonlijke vaardigheden te bevorderen.

 

<object width="441" height="270" style="width: 388px; height: 195px;" id="player" classid="clsid:D27CDB6E-AE6D-11cf-96B8-444553540000" sendevent="function () { return eval(instance.CallFunction('<invoke name=\''+name+'\' returntype=\'javascript\'>' + __flash__argumentsToXML(arguments,0) + '</invoke>')); }" loadplugin="function () { return eval(instance.CallFunction('<invoke name=\''+name+'\' returntype=\'javascript\'>' + __flash__argumentsToXML(arguments,0) + '</invoke>')); }" getpluginconfig="function () { return eval(instance.CallFunction('<invoke name=\''+name+'\' returntype=\'javascript\'>' + __flash__argumentsToXML(arguments,0) + '</invoke>')); }" getplaylist="function () { return eval(instance.CallFunction('<invoke name=\''+name+'\' returntype=\'javascript\'>' + __flash__argumentsToXML(arguments,0) + '</invoke>')); }" getconfig="function () { return eval(instance.CallFunction('<invoke name=\''+name+'\' returntype=\'javascript\'>' + __flash__argumentsToXML(arguments,0) + '</invoke>')); }" removeviewlistener="function () { return eval(instance.CallFunction('<invoke name=\''+name+'\' returntype=\'javascript\'>' + __flash__argumentsToXML(arguments,0) + '</invoke>')); }" removemodellistener="function () { return eval(instance.CallFunction('<invoke name=\''+name+'\' returntype=\'javascript\'>' + __flash__argumentsToXML(arguments,0) + '</invoke>')); }" removecontrollerlistener="function () { return eval(instance.CallFunction('<invoke name=\''+name+'\' returntype=\'javascript\'>' + __flash__argumentsToXML(arguments,0) + '</invoke>')); }" addviewlistener="function () { return eval(instance.CallFunction('<invoke name=\''+name+'\' returntype=\'javascript\'>' + __flash__argumentsToXML(arguments,0) + '</invoke>')); }" addmodellistener="function () { return eval(instance.CallFunction('<invoke name=\''+name+'\' returntype=\'javascript\'>' + __flash__argumentsToXML(arguments,0) + '</invoke>')); }" addcontrollerlistener="function () { return eval(instance.CallFunction('<invoke name=\''+name+'\' returntype=\'javascript\'>' + __flash__argumentsToXML(arguments,0) + '</invoke>')); }" jwsetfullscreen="function () { return eval(instance.CallFunction('<invoke name=\''+name+'\' returntype=\'javascript\'>' + __flash__argumentsToXML(arguments,0) + '</invoke>')); }" jwsetvolume="function () { return eval(instance.CallFunction('<invoke name=\''+name+'\' returntype=\'javascript\'>' + __flash__argumentsToXML(arguments,0) + '</invoke>')); }" jwsetmute="function () { return eval(instance.CallFunction('<invoke name=\''+name+'\' returntype=\'javascript\'>' + __flash__argumentsToXML(arguments,0) + '</invoke>')); }" jwdocksetbutton="function () { return eval(instance.CallFunction('<invoke name=\''+name+'\' returntype=\'javascript\'>' + __flash__argumentsToXML(arguments,0) + '</invoke>')); }" jwplaylistprev="function () { return eval(instance.CallFunction('<invoke name=\''+name+'\' returntype=\'javascript\'>' + __flash__argumentsToXML(arguments,0) + '</invoke>')); }" jwplaylistnext="function () { return eval(instance.CallFunction('<invoke name=\''+name+'\' returntype=\'javascript\'>' + __flash__argumentsToXML(arguments,0) + '</invoke>')); }" jwplaylistitem="function () { return eval(instance.CallFunction('<invoke name=\''+name+'\' returntype=\'javascript\'>' + __flash__argumentsToXML(arguments,0) + '</invoke>')); }" jwload="function () { return eval(instance.CallFunction('<invoke name=\''+name+'\' returntype=\'javascript\'>' + __flash__argumentsToXML(arguments,0) + '</invoke>')); }" jwseek="function () { return eval(instance.CallFunction('<invoke name=\''+name+'\' returntype=\'javascript\'>' + __flash__argumentsToXML(arguments,0) + '</invoke>')); }" jwstop="function () { return eval(instance.CallFunction('<invoke name=\''+name+'\' returntype=\'javascript\'>' + __flash__argumentsToXML(arguments,0) + '</invoke>')); }" jwpause="function () { return eval(instance.CallFunction('<invoke name=\''+name+'\' returntype=\'javascript\'>' + __flash__argumentsToXML(arguments,0) + '</invoke>')); }" jwplay="function () { return eval(instance.CallFunction('<invoke name=\''+name+'\' returntype=\'javascript\'>' + __flash__argumentsToXML(arguments,0) + '</invoke>')); }" jwgetvolume="function () { return eval(instance.CallFunction('<invoke name=\''+name+'\' returntype=\'javascript\'>' + __flash__argumentsToXML(arguments,0) + '</invoke>')); }" jwgetversion="function () { return eval(instance.CallFunction('<invoke name=\''+name+'\' returntype=\'javascript\'>' + __flash__argumentsToXML(arguments,0) + '</invoke>')); }" jwgetwidth="function () { return eval(instance.CallFunction('<invoke name=\''+name+'\' returntype=\'javascript\'>' + __flash__argumentsToXML(arguments,0) + '</invoke>')); }" jwgetstate="function () { return eval(instance.CallFunction('<invoke name=\''+name+'\' returntype=\'javascript\'>' + __flash__argumentsToXML(arguments,0) + '</invoke>')); }" jwgetposition="function () { return eval(instance.CallFunction('<invoke name=\''+name+'\' returntype=\'javascript\'>' + __flash__argumentsToXML(arguments,0) + '</invoke>')); }" jwgetplaylist="function () { return eval(instance.CallFunction('<invoke name=\''+name+'\' returntype=\'javascript\'>' + __flash__argumentsToXML(arguments,0) + '</invoke>')); }" jwgetmute="function () { return eval(instance.CallFunction('<invoke name=\''+name+'\' returntype=\'javascript\'>' + __flash__argumentsToXML(arguments,0) + '</invoke>')); }" jwgetheight="function () { return eval(instance.CallFunction('<invoke name=\''+name+'\' returntype=\'javascript\'>' + __flash__argumentsToXML(arguments,0) + '</invoke>')); }" jwgetfullscreen="function () { return eval(instance.CallFunction('<invoke name=\''+name+'\' returntype=\'javascript\'>' + __flash__argumentsToXML(arguments,0) + '</invoke>')); }" jwgetduration="function () { return eval(instance.CallFunction('<invoke name=\''+name+'\' returntype=\'javascript\'>' + __flash__argumentsToXML(arguments,0) + '</invoke>')); }" jwgetbuffer="function () { return eval(instance.CallFunction('<invoke name=\''+name+'\' returntype=\'javascript\'>' + __flash__argumentsToXML(arguments,0) + '</invoke>')); }" jwremoveeventlistener="function () { return eval(instance.CallFunction('<invoke name=\''+name+'\' returntype=\'javascript\'>' + __flash__argumentsToXML(arguments,0) + '</invoke>')); }" jwaddeventlistener="function () { return eval(instance.CallFunction('<invoke name=\''+name+'\' returntype=\'javascript\'>' + __flash__argumentsToXML(arguments,0) + '</invoke>')); }">

Volgens Rudy Vandamme bestaan er vijf niveaus van zelfsturing :

  1. het niveau van de automatische piloot, waarbij je door spontane gevoelens en gedachten geleid wordt;
  2. het niveau van het slachtoffer: je voelt je slachtoffer van je partner, collega’s, de organisatie etc.;

  3. het niveau van ‘vechten’ : je maakt je hard voor dat waar je voor staat, je trekt ten strijde;

  4. het niveau van het ‘leren’: je beseft dat je elke ervaring tot een leerervaring kunt maken en dat falen eigenlijk niet bestaat;

  5. het niveau van ‘zijn’: dit niveau wordt gekenmerkt door gevoelens van rust, compassie, verbondenheid met een groter geheel, geluk , dankbaarheid;

Het vraagt nogal wat intra- en interpersoonlijke vaardigheden van een docent om (met zichzelf als belangrijkste instrument) de leerling naar niveau 4 van het leren te begeleiden, zodat hij optimaal zelfsturend is. De opleiding Leraar Omgangskunde stelt (naast het aanleren van pedagogische en didactische vaardigheden) deze intra- en interpersoonlijke competenties centraal.  Studenten leren reflecteren op contact, zodat er steeds beter doelgericht, bewust en methodisch gehandeld wordt ten behoeve van het welzijn en optimaal functioneren van de beroepsbeoefenaar en diens werkveld.

Meer over Burgerschap en zelfsturing

Deze website maakt gebruik van cookies. Klik hier voor meer informatie.

Sluiten